Gücünü Adaletle Kullanan Hükümdar ve Ye’cüc-Me’cüc Seddi

Kur’ân-ı Kerîm | Kehf Sûresi, 18/83–98 | İlgili âyetler: Enbiyâ 21/96–97

Giriş: Dünyanın Uçlarına Ulaşan Bir Hükümdar

Bir hükümdar düşünün…

Geniş topraklara ulaşabilecek güce, orduları sevk edebilecek imkânlara ve büyük işler gerçekleştirebilecek bir otoriteye sahipti.

Fakat onu diğer hükümdarlardan ayıran şey, yalnızca gücü değildi.

O, sahip olduğu imkânları nasıl kullanacağını bilen, adaleti gözeten ve kendisine verilen başarıları Allah’ın lütfu olarak gören bir insandı.

Batıya doğru yolculuk yaptı. Ardından doğuya yöneldi. Sonra iki dağ arasına ulaştı. Burada, kendilerini Ye’cüc ve Me’cüc’ün saldırılarından korumak isteyen bir toplulukla karşılaştı.

Halk, kendilerine güvenli bir set yapması karşılığında ona maddi bir bedel ödemeyi teklif etti.

Fakat o, gücünü insanların çaresizliğinden yararlanmak için kullanmadı.

Şöyle dedi:

مَا مَكَّنِّي فِيهِ رَبِّي خَيْرٌ

“Rabbimin bana verdiği imkânlar daha hayırlıdır.”

Kehf Sûresi, 18/95

Ardından halkın yardımıyla demir ve eritilmiş bakır kullanarak güçlü bir engel inşa etti.

Bu büyük eserin ardından da kendisini övmedi.

Aksine şöyle dedi:

هَٰذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي

“Bu, Rabbimden bir rahmettir.”

Kehf Sûresi, 18/98

İşte Kur’ân-ı Kerîm’de anlatılan Zülkarneyn kıssası, gücün, adaletin, sorumluluğun ve Allah’a teslimiyetin önemli örneklerinden biridir.

1. Zülkarneyn Kimdir?

Zülkarneyn, Kur’ân-ı Kerîm’de Kehf Sûresi’nin 83–98. âyetlerinde anlatılan, kendisine geniş imkânlar verilmiş güçlü bir yöneticidir.

“Zülkarneyn” kelimesi Arapçada genel olarak “iki boynuz sahibi” veya “iki karne sahip olan” anlamında açıklanır. Karn kelimesinin boynuz, çağ veya yön gibi farklı anlamları bulunduğu için bu lakabın neyi ifade ettiği konusunda çeşitli yorumlar yapılmıştır.

Kur’ân, Zülkarneyn’in gerçek adını, yaşadığı dönemi ve hangi devletin hükümdarı olduğunu açıkça bildirmez.

Tarih boyunca onun kimliği hakkında farklı görüşler ileri sürülmüştür:

• Bazı müfessirler onu Büyük İskender’le ilişkilendirmiştir.
• Bazı araştırmacılar Pers hükümdarı II. Kiros (Büyük Kiros) olabileceğini savunmuştur.
• Bazı yorumlarda ise kimliği kesin olarak bilinmeyen başka bir hükümdar olduğu belirtilmiştir.

Bu görüşlerin hiçbiri Kur’ân’ın açık bir beyanıyla kesinlik kazanmış değildir.

Özellikle tarihî Büyük İskender ile Kur’ân’da anlatılan Zülkarneyn’in aynı kişi olduğu iddiası tartışmalıdır.

Zülkarneyn peygamber miydi?

Bu konuda da İslâm âlimleri arasında farklı görüşler bulunmaktadır.

Bazı âlimler onun peygamber olabileceğini söylemiş, bazıları ise Allah’a iman eden salih bir hükümdar olduğunu kabul etmiştir.

Kur’ân, Zülkarneyn’i açıkça peygamber olarak nitelendirmez.

Bu nedenle onun peygamber olduğunu kesin biçimde söylemek mümkün değildir.

Kıssanın asıl amacı, Zülkarneyn’in tarihî kimliğini açıklamaktan çok, kendisine verilen gücü nasıl kullandığını göstermektir.

2. Allah’ın Kendisine Verdiği Büyük İmkânlar

Kur’ân şöyle buyurur:

“Şüphesiz biz ona yeryüzünde imkân ve iktidar verdik; her şey için ona bir yol ve sebep sağladık.”

Kehf Sûresi, 18/84 — anlam merkezli meal

Bu âyet, Zülkarneyn’in başarılarının arkasındaki temel gerçeği ortaya koymaktadır.

O, güçlü bir hükümdardı. Fakat sahip olduğu güç, kendi başına ve sınırsız değildi.

Allah ona çeşitli imkânlar ve hedeflerine ulaşabileceği yollar vermişti.

Âyette geçen سَبَبًا (sebeben) kelimesi, bir amaca ulaşmaya yarayan yol, araç veya sebep anlamında açıklanmıştır.

Zülkarneyn’in farklı bölgelere ulaşması, kendisine verilen bu imkânları kullanmasıyla gerçekleşmiştir.

Burada önemli bir kulluk ilkesi bulunmaktadır:

İnsan, sahip olduğu gücü ve başarıyı yalnızca kendisine ait görmemeli; bunların Allah’ın verdiği imkânlarla gerçekleştiğini de hatırlamalıdır.

Bu anlayış, insanı tembelliğe değil, sorumluluğa yöneltir.

Çünkü kendisine imkân verilen insanın görevi, o imkânları doğru ve adaletli biçimde kullanmaktır.

3. Batıya Yapılan Sefer

Kur’ân, Zülkarneyn’in önce bir yol izleyerek batıya doğru ilerlediğini bildirir.

“Nihayet güneşin battığı yere ulaştığında onu kara balçıklı bir su gözünde batıyor gibi buldu. Orada bir toplulukla karşılaştı.”

Kehf Sûresi, 18/86 — anlam merkezli meal

Bu âyetteki anlatım hakkında önemli bir açıklama yapmak gerekir.

Güneşin bir su kaynağında batması, astronomik anlamda güneşin gerçekten suyun içine girdiği şeklinde anlaşılmamalıdır.

Âyet, Zülkarneyn’in bulunduğu yerden güneşin batışını nasıl gördüğünü anlatan bir ifade olarak açıklanmıştır.

Tıpkı bugün bir insanın deniz kıyısında güneşin denize battığını söylemesi gibi.

Klasik kıraat ve tefsirlerde buradaki suyun niteliği hakkında farklı açıklamalar bulunmaktadır. Ancak Kur’ân, buranın kesin coğrafi konumunu bildirmez.

Zülkarneyn’in adalet sınavı

Zülkarneyn burada bir toplulukla karşılaştı.

Kendisine, onlara ceza verme veya iyi davranma konusunda tercih imkânı bulunduğu bildirildi.

Zülkarneyn şöyle dedi:

“Kim zulmederse onu cezalandıracağız. Sonra o Rabbine döndürülecek ve Rabbi onu görülmedik bir azaba uğratacaktır.”

Kehf Sûresi, 18/87 — anlam merkezli meal

Ardından şöyle devam etti:

“Kim de iman eder ve salih amel işlerse ona en güzel karşılık vardır. Ona buyruğumuzdan kolay olanı söyleyeceğiz.”

Kehf Sûresi, 18/88 — anlam merkezli meal

Bu sözler, Zülkarneyn’in yönetim anlayışını göstermektedir.

O, insanlara tek tip ve keyfî bir muamelede bulunmamıştır.

Zulüm ile iyiliği birbirinden ayırmış, salih davranışları değerli görmüştür.

Burada adaletin önemli bir yönü ortaya çıkar:

Adalet, gücün herkese aynı şekilde uygulanması değil; insanların fiillerinin ve haklarının gözetilmesidir.

Zülkarneyn’in elindeki otorite, ona istediğini yapma hakkı vermiyordu.

Aksine bu otorite, adil davranma sorumluluğunu beraberinde getiriyordu.

4. Doğuya Yapılan Sefer

Zülkarneyn daha sonra başka bir yol izleyerek doğuya yöneldi.

Kur’ân şöyle buyurur:

“Nihayet güneşin doğduğu yere ulaştığında, güneşi kendileriyle güneş arasına bir örtü koymadığımız bir topluluk üzerine doğarken buldu.”

Kehf Sûresi, 18/90 — anlam merkezli meal

Bu âyette, Zülkarneyn’in ulaştığı bölgedeki insanların güneşten korunacak belirgin örtülere veya barınma imkânlarına sahip olmadığı anlatılmaktadır.

Bazı müfessirler bu ifadeyi, halkın yapı ve giysi bakımından sınırlı imkânlara sahip olmasıyla ilişkilendirmiştir.

Ancak Kur’ân, bu topluluğun etnik kimliğini, ülkesini veya yaşadığı coğrafyanın kesin adını belirtmez.

Bu nedenle doğu seferinin belirli bir modern ülkeye yapıldığını kesin olarak söylemek doğru değildir.

Kıssada Zülkarneyn’in doğuya ulaşması anlatılırken, burada yaşayan topluluğa nasıl davrandığı ayrıntılı biçimde açıklanmaz.

Âyetlerin temel vurgusu, onun farklı bölgelere ulaşabilecek imkânlara sahip olmasıdır.

5. İki Dağ Arasında Yaşayan Topluluk

Zülkarneyn daha sonra başka bir yol izledi.

Bu defa iki dağ arasına ulaştı.

Kur’ân şöyle buyurur:

“Nihayet iki dağ arasına ulaştığında, onların önünde neredeyse hiçbir sözü anlamayan bir topluluk buldu.”

Kehf Sûresi, 18/93 — anlam merkezli meal

Bu ifade, Zülkarneyn’in karşılaştığı halkla iletişim kurmanın zor olduğunu göstermektedir.

Bazı tefsirlerde bunun dil farklılığından kaynaklandığı belirtilir.

Ancak halkın tamamen konuşamadığı veya hiçbir dili bulunmadığı sonucu çıkarılmamalıdır.

Çünkü sonraki âyetlerde bu insanların Zülkarneyn’e bir talepte bulundukları anlatılmaktadır.

Halkın korkusu

Bu topluluk, Ye’cüc ve Me’cüc adı verilen gruplardan zarar gördüklerini ifade etti.

Şöyle dediler:

“Ey Zülkarneyn! Ye’cüc ve Me’cüc bu yerde bozgunculuk yapıyorlar. Bizimle onlar arasında bir set yapman için sana bir bedel verelim mi?”

Kehf Sûresi, 18/94 — anlam merkezli meal

Bu sözler, halkın güvenlik ihtiyacını ortaya koymaktadır.

Onlar, kendilerini koruyacak güç ve imkâna sahip değillerdi.

Bu nedenle Zülkarneyn’den yardım istediler.

Üstelik yapılacak işin karşılığında maddi bir ödeme teklif ettiler.

İşte burada Zülkarneyn’in yönetim ahlakı bir kez daha ortaya çıktı.

6. “Rabbimin Bana Verdiği İmkânlar Daha Hayırlıdır”

Zülkarneyn, halkın teklifine şöyle cevap verdi:

“Rabbimin bana verdiği imkânlar daha hayırlıdır. Siz bana gücünüzle yardım edin ki sizinle onlar arasında sağlam bir engel yapayım.”

Kehf Sûresi, 18/95 — anlam merkezli meal

Bu cevap, kıssanın en önemli bölümlerinden biridir.

Zülkarneyn, halkın güvenlik ihtiyacını maddi kazanç fırsatına dönüştürmedi.

Onların teklif ettiği bedeli kabul etmek yerine kendisine Allah tarafından verilen imkânların daha hayırlı olduğunu söyledi.

Fakat halkın tamamen pasif kalmasını da istemedi.

Onlardan güçleriyle yardım etmelerini talep etti.

Böylece büyük bir işin ortak gayretle gerçekleştirilmesini sağladı.

Bu davranış, yöneticilik bakımından önemli bir ilke ortaya koymaktadır:

Adil yönetici, insanların ihtiyaçlarından haksız menfaat sağlamaz; sahip olduğu imkânları toplumun güvenliği ve iyiliği için kullanır.

Ayrıca Zülkarneyn’in halktan yardım istemesi, dayanışmanın önemini göstermektedir.

Bir toplumun güvenliği yalnızca yöneticinin değil, imkânları ölçüsünde toplumun da sorumluluğudur.

7. Ye’cüc ve Me’cüc Kimlerdir?

Ye’cüc ve Me’cüc, Kur’ân’da hem Kehf Sûresi’nde hem de Enbiyâ Sûresi’nde adı geçen topluluklardır.

Kehf Sûresi’nde onların yeryüzünde bozgunculuk yaptıkları belirtilir.

Enbiyâ Sûresi’nde ise şöyle buyrulur:

“Nihayet Ye’cüc ve Me’cüc’ün önü açıldığında, onlar her tepeden akın ederler.”

Enbiyâ Sûresi, 21/96 — anlam merkezli meal

Hadis kaynaklarında da Ye’cüc ve Me’cüc’ün ahir zamanla ilgili olaylar arasında anıldığı rivayetler bulunmaktadır.

Ancak onların tarihî ve coğrafi kimliği hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır.

Bazı tarihî yorumlarda çeşitli kavimlerle ilişkilendirilmişlerdir. Fakat bu görüşleri kesin gerçek olarak kabul etmek mümkün değildir.

Ye’cüc ve Me’cüc’ü günümüzde yaşayan belirli bir millete veya etnik topluluğa kesin olarak eşitlemek doğru değildir.

Kur’ân’ın açıkça bildirdiği husus, onların bozgunculukları ve Zülkarneyn’in onlara karşı bir engel inşa etmiş olmasıdır.

8. Demir ve Eritilmiş Bakırla İnşa Edilen Set

Zülkarneyn, halkın yardımıyla büyük bir engel yapmaya başladı.

Kur’ân, inşa sürecini ayrıntılı biçimde anlatır:

“Bana demir kütleleri getirin.”

Kehf Sûresi, 18/96

Demir kütleleri iki dağın arasını dolduracak şekilde yerleştirildi.

Ardından Zülkarneyn:

“Üfleyin!”

dedi.

Demir kızgın hâle gelince:

“Bana erimiş bakır getirin, üzerine dökeyim.”

buyurdu.

Kehf Sûresi, 18/96 — anlam merkezli meal

Bu anlatımda demir ve eritilmiş bakırın kullanıldığı açıkça bildirilmektedir.

Klasik tefsirlerde, bunun güçlü ve dayanıklı bir engel oluşturduğu açıklanmıştır.

Kur’ân, inşa edilen yapının kesin yüksekliğini, uzunluğunu veya mimari planını bildirmez.

Bu nedenle çeşitli tarihî yapıların Zülkarneyn Seddi olduğu yönündeki iddialar kesin kabul edilmemelidir.

Set mi, duvar mı?

Kur’ân’da halk, Zülkarneyn’den bir sedd yapmasını isterken Zülkarneyn’in cevabında redm kelimesi kullanılır.

Redm, aradaki açıklığı dolduran güçlü bir engel anlamında açıklanmıştır.

Bu ayrım, Zülkarneyn’in yalnızca basit bir duvar değil, geçişi engelleyen sağlam bir yapı inşa ettiğini düşündürmektedir.

Ancak yapının tam teknik özellikleri hakkında âyetlerde verilen bilgilerle yetinmek gerekir.

Kur’ân’da anlatılan inşa aşamaları

1. Halktan iş gücü ve yardım istendi.
2. Demir kütleleri getirildi.
3. İki dağ arasındaki açıklık dolduruldu.
4. Demir kızdırıldı.
5. Üzerine eritilmiş bakır döküldü.
6. Geçişi ve delinmesi güç bir engel meydana geldi.

9. Ye’cüc ve Me’cüc Seddi Aşamadı

Kur’ân, inşa edilen engelin sonucunu şöyle anlatır:

“Artık onu ne aşabildiler ne de delebildiler.”

Kehf Sûresi, 18/97 — anlam merkezli meal

Bu âyet, yapılan yapının o aşamada Ye’cüc ve Me’cüc’ün geçişini engellediğini bildirmektedir.

Zülkarneyn, halkın ihtiyacını karşılayacak sağlam bir yapı meydana getirmişti.

Ancak burada dikkat çekici olan yalnızca yapının sağlamlığı değildir.

Asıl önemli olan, Zülkarneyn’in bu başarı karşısında gösterdiği tavırdır.

Çünkü büyük işler gerçekleştiren insanlar bazen kendi güçlerini olduğundan fazla görmeye başlayabilirler.

Zülkarneyn ise bunun tam tersini yaptı.

10. “Bu, Rabbimden Bir Rahmettir”

Zülkarneyn, yaptığı büyük eserin ardından şöyle dedi:

قَالَ هَٰذَا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّي

“Bu, Rabbimden bir rahmettir.”

Kehf Sûresi, 18/98

Bu söz, onun imanını ve tevazusunu göstermektedir.

Kendisini övmedi. Başarısını yalnızca kendi bilgisine, ordusuna veya yönetim gücüne bağlamadı.

Aksine elde edilen sonucun Allah’ın rahmetiyle gerçekleştiğini ifade etti.

Ardından şöyle devam etti:

“Rabbimin vaadi geldiğinde onu yerle bir eder. Rabbimin vaadi gerçektir.”

Kehf Sûresi, 18/98 — anlam merkezli meal

Bu ifade, insan eliyle yapılan hiçbir eserin mutlak ve sonsuz olmadığını hatırlatmaktadır.

Ne kadar güçlü olursa olsun, her yapı Allah’ın takdirine bağlıdır.

Zülkarneyn, kendi yaptığı eserin bile bir gün ortadan kalkacağını kabul etmiştir.

Bu, gerçek tevazunun önemli bir örneğidir.

İnsan büyük işler yapabilir; fakat yaptığı işlerin büyüklüğü, onu Allah’a karşı bağımsız ve sınırsız bir güç sahibi hâline getirmez.

11. Zülkarneyn Seddi Bugün Nerede?

Zülkarneyn kıssasıyla ilgili en çok merak edilen sorulardan biri, inşa edilen seddin bugün nerede bulunduğudur.

Tarih boyunca bu konuda farklı görüşler ileri sürülmüştür.

Bazı araştırmacılar Kafkasya’daki Derbent ve Daryal geçitleriyle, bazıları Orta Asya’daki tarihî savunma yapılarıyla ilişki kurmuştur.

Çin Seddi ile ilişkilendiren görüşler de bulunmaktadır.

Derbent surlarıİlişkilendirilen tarihî yapılardan biri; kesin tespit değildir.

Daryal GeçidiKafkasya’daki dar geçitlerden biri; kesin tespit değildir.

Ancak bu yapıların herhangi birinin Kur’ân’da anlatılan set olduğu kesin olarak kanıtlanmış değildir.

Kur’ân, seddin coğrafi koordinatlarını veya bugünkü adını bildirmez.

Bu nedenle “Zülkarneyn Seddi kesin olarak şuradadır” şeklindeki açıklamalar ihtiyatla karşılanmalıdır.

Kıssanın ana mesajı, seddin bugünkü konumunu bulmaktan çok, Zülkarneyn’in kendisine verilen gücü nasıl kullandığını anlamaktır.

12. Zülkarneyn Kıssasından Çıkarılacak Dersler

Kıssadaki olay	Verdiği ders
Allah’ın Zülkarneyn’e güç ve imkân vermesi	Güç ve başarı Allah’ın verdiği nimetlerdendir.
Batı seferinde adaletli davranması	Yönetimde adalet ve sorumluluk esastır.
Doğuya ulaşması	İnsanın imkânları arttıkça sorumluluğu da artar.
Halkın yardım istemesi	Güçlü olan, ihtiyaç sahibine yardım etmelidir.
Maddi bedeli reddetmesi	İnsanların çaresizliği haksız kazanç fırsatına dönüştürülmemelidir.
Halktan iş gücü istemesi	Büyük işler dayanışma ve ortak gayretle gerçekleştirilir.
Demir ve bakır kullanarak set yapması	Bilgi, teknik imkânlar ve emek toplum yararına kullanılmalıdır.
“Bu, Rabbimden bir rahmettir” demesi	Başarı karşısında kibir değil, şükür ve tevazu gerekir.
Seddin bir gün yıkılacağını söylemesi	Dünya eserleri geçicidir; mutlak güç yalnızca Allah’a aittir.

13. Sonuç: Gücün Gerçek Değeri Adaletle Ortaya Çıkar

Zülkarneyn kıssası, insanın sahip olduğu gücü nasıl kullanması gerektiğini anlatan önemli bir Kur’ân örneğidir.

Zülkarneyn geniş imkânlara sahipti.

Farklı bölgelere ulaşabiliyor, topluluklarla karşılaşabiliyor ve büyük yapılar inşa edebiliyordu.

Fakat Kur’ân’ın özellikle dikkat çektiği husus, onun yalnızca ne kadar güçlü olduğu değildir.

Asıl önemli olan, bu gücü hangi amaçla kullandığıdır.

Batıya ulaştığında zulmedenlerle iyi davrananları birbirinden ayırdı.

Doğuya yöneldiğinde farklı şartlarda yaşayan insanlarla karşılaştı.

İki dağ arasındaki topluluğa ulaştığında ise onların güvenlik ihtiyacını dikkate aldı.

Kendisine para teklif edildiğinde, Allah’ın verdiği imkânların daha hayırlı olduğunu söyledi.

Halktan yardım istedi. Demir ve eritilmiş bakır kullanarak güçlü bir engel meydana getirdi.

Fakat bütün bunların ardından kendi başarısıyla övünmedi.

“Bu, Rabbimden bir rahmettir” diyerek nimetin gerçek sahibini hatırladı.

İşte Zülkarneyn’in örnekliği burada ortaya çıkmaktadır.

O, gücü yalnızca hükmetmek için değil, adaleti sağlamak ve insanların güvenliğine katkıda bulunmak için kullandı.

Bu kıssa, yalnızca devlet yöneticilerine hitap etmez.

Bir aileyi yöneten anne ve babaya, bir iş yerinde sorumluluk taşıyan yöneticiye, maddi imkân sahibi insana ve bilgi sahibi olan herkese önemli mesajlar verir.

Çünkü güç yalnızca büyük ordulara veya geniş ülkelere sahip olmak değildir.

İnsan bazen bilgisiyle, bazen servetiyle, bazen makamıyla, bazen de başka insanların kendisine duyduğu güvenle güç sahibi olur.

Önemli olan, bu gücü nasıl kullandığıdır.

Başkalarını ezmek için mi, yoksa onlara yardımcı olmak için mi?

Kendi menfaatini büyütmek için mi, yoksa adaleti ve iyiliği korumak için mi?

Kibirlenmek için mi, yoksa Allah’a şükretmek için mi?

Zülkarneyn’in kıssası, bu sorulara güçlü bir cevap vermektedir.

Gerçek büyüklük, başkaları üzerinde sınırsız güç sahibi olmak değil; sahip olunan gücü Allah’ın rızasına uygun şekilde kullanabilmektir.

Kendine sor

• Sahip olduğum imkânları yalnızca kendim için mi kullanıyorum?
• Bana bağlı veya benden yardım bekleyen insanlara adaletli davranıyor muyum?
• Başarılarımı yalnızca kendi yeteneğime mi bağlıyorum, yoksa Allah’ın lütfunu da hatırlıyor muyum?
• Güçlü olduğum zamanlarda başkalarının haklarını gözetebiliyor muyum?
• İnsanların ihtiyaçlarını bir kazanç fırsatı olarak mı, yoksa yardım sorumluluğu olarak mı görüyorum?

Hayata taşı

Bugün sahip olduğunuz bir imkânı belirleyin: Bilgi, zaman, para, mesleki yetenek veya insanlara yardımcı olabileceğiniz bir yetki.

Bu imkânı, karşılık beklemeden birinin faydasına kullanmaya çalışın.

Bir sorunu çözün, ihtiyaç sahibine destek olun veya sorumluluğunuz altındaki bir insanın hakkını koruyun.

Ardından elde ettiğiniz başarıyı yalnızca kendinize mal etmek yerine Allah’a şükredin.

Zülkarneyn’in kıssasından günlük hayata taşınabilecek en önemli davranışlardan biri budur.

Altı çizilecek cümleler

Zülkarneyn’in büyüklüğü, ulaştığı toprakların genişliğinde değil; sahip olduğu gücü adaletle kullanmasındaydı.

Güç, insanın başkalarına üstünlük kurması için değil, hakkı ve adaleti koruması için bir emanettir.

Gerçek yönetici, insanların çaresizliğinden kazanç sağlayan değil, onların güvenliğine katkıda bulunandır.

İnsan büyük eserler meydana getirebilir; fakat o eserlerin kalıcı olmadığını bilmek, onu kibirden korur.

Zülkarneyn, güçlü bir set inşa etti; fakat asıl örnekliği, o setin ardından “Bu, Rabbimden bir rahmettir” diyebilmesiydi.

14. Kur’ân ve Tefsir Kaynakları

Kaynak	İlgili bölüm	İçerik
Kur’ân-ı Kerîm	Kehf 18/83–98	Zülkarneyn’in seferleri, adaleti ve set inşası
Kur’ân-ı Kerîm	Enbiyâ 21/96–97	Ye’cüc ve Me’cüc’ün çıkışıyla ilgili âyetler
Taberî, Câmiu’l-beyân	Kehf 83–98 tefsiri	Zülkarneyn’in kimliği ve seferlerine ilişkin rivayetler
İbn Kesîr, Tefsîrü’l-Kur’âni’l-azîm	Kehf 83–98 tefsiri	Zülkarneyn, Ye’cüc-Me’cüc ve set hakkında açıklamalar
Kurtubî, el-Câmi‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân	Kehf 83–98 tefsiri	Kıssanın tefsiri ve çıkarılan hükümler
Diyanet, Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir	Kehf 83–98	Âyetlerin anlamı, tarihî görüşler ve yorumlar

Kur’ân metni ve tefsir için: Diyanet İşleri Başkanlığı Kur’ân-ı Kerîm Portalı.

Kıssanın ana mesajı: Zülkarneyn, Allah’ın verdiği güç ve imkânları adalet, yardım ve toplum güvenliği için kullanan bir yönetici örneğidir. Onun hayatı, gerçek başarının yalnızca büyük işler gerçekleştirmek değil, bu başarılar karşısında Allah’a şükrederek tevazuyu korumak olduğunu öğretmektedir.